40 lat MPEC Białystok

Czterdzieści lat mija w tym roku od momentu założenia Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej. W 1971 roku zostało ono powołane do życia jako odrębna firma, która zajęła się ogrzewaniem Białegostoku. Wcześniej zadanie to było realizowane przez Zakład Cieplny podległy Zarządowi Budynków Mieszkalnych.

Lata 50: Początki ciepłownictwa w Białymstoku

Historia białostockiego ciepłownictwa rozpoczęła się jednak ok. 20 lat wcześniej - po drugiej wojnie światowej. Pierwsze lokalne układy centralnego ogrzewania w domach mieszkalnych zostały uruchomione na początku lat 50 w budynkach odbudowywanego z gruzów centrum Białegostoku. Były to kamienice komunalne takie jak Lipowa 1, Lipowa 37 czy Lipowa 49. Budynki miały lokalne kotłownie zlokalizowane przeważnie w piwnicach, które zasilały obiekt, a czasem kilka sąsiednich budynków. Później zbudowano większe kotłownie przy ul. Malmeda i Grochowej (dawniej Ostrowskiego), z których ogrzewano znaczną część centrum miasta.

Wówczas całością spraw mieszkaniowych zajmował się Zarząd Budynków Mieszkalnych, który składał się z administracji (ADM-ów) oraz wydzielonych, ale podległych jednostek - m.in. Zakładu Cieplnego, który odpowiadał za funkcjonowanie kotłowni i instalacji grzewczych wewnątrz budynków.

Lata 60: Początek systemu scentralizowanego

Odrębnym elementem miejskiego systemu ogrzewania była Elektrociepłownia (EC I) znajdującej się przy ul. Elektrycznej, która należała do Zakładu Energetycznego. Stąd na poczatku lat 60., rozpoczeto dostarczanie ciepła w postaci pary do obiektów przemysłowych (m.in. przy ul. Augustowskiej, Świętojańskiej, Branickiego), szpitali przy ul. Skłodowskiej oraz w ciepło w postaci wody, do budynków mieszkaniowych na osiedlu Mickiewicza.

1971 rok: powstanie MPEC

W takim kształcie system grzewczy miasta funkcjonował do początku lat 70. XX wieku. Wówczas decyzją władz państwowych postanowiono przekazać zarządzanie systemami ciepłowniczymi władzom komunalnym w poszczególnych gminach. W ten sposób, w 1971 r. powstało Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Białymstoku. Przedsiębiorstwo zostało powołane do życia decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej nr 48/544/71 z 8 stycznia 1971 roku, która przekształcała Zakład Cieplny działający przy Zarządzie Budynków Mieszkalnych.

 
Uchwała o powołaniu do życia MPEC Białystok 

Zakład Energetyczny pozostał zarządcą EC I oraz powstającej przy Szosie Północno-Obwodowej Elektrociepłowni (EC II), która w latach 70 przejęła rolę głównego, a niedługo później jedynego źródła systemu ciepłowniczego Białegostoku.

Początkowo przedsiębiorstwo znajdowało się w na  piętrze budynku przy ul. Waryńskiego 32 A, w pomieszczeniach zajmowanych wcześniej przez Zakład Cieplny (obecnie znajduje się tam Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności).

Pierwsza siedziba MPEC i dawnego Zakładu Cieplnego przy ul. Waryńskiego 32 A (zdjęcie współczesne)

Wraz z rozwojem MPEC, firmie potrzebne były kolejne pomieszczenia biurowe. W pierwszych latach zostały zaadoptowane do tego celu lokale po kilku lokalnych kotłowniach znajdujących się w budynkach komunalnych w centrum miasta. Kotłownie te we wcześniejszych latach były źródłem ogrzewania dla kilku najbliższych bloków.
Wraz z rozwojem scentralizowanego systemu ogrzewania, budynki zostały podłączone do miejskiej sieci i kotłownie można było zlikwidować. W ich miejsce wprowadzili się pracownicy MPEC.

Do budynku przy alei 1 Maja nr 5 (al. Piłsudskiego)  wprowadziła się Dyrekcja oraz Dział Techniczny. Dyrektor ds. Ekonomicznych miał swoje pomieszczenia przy ul. Waryńskiego 29. Dział Inwestycji zajął pomieszczenia po kotłowni przy ul. Proletaryackiej 2. Dodatkowo, w pomieszczeniach przy alei 1 Maja 17 była zakładowa świetlica.

W momencie powołania przedsiębiorstwo zatrudniało 194 pracowników, w tym 32 biurowych i 162 na stanowiskach fizycznych.

1975 r.: MPEC tworzy WPEC

W połowie 1975 r. w Polsce nastąpiła reforma administracyjna. Powstało 49 województw. Wraz ze zmianami administracyjnymi, MPEC Białystok, przekształcony został przez władze w Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, do którego włączono zakłady ciepłownicze w innych miastach ówczesnego województwa białostockiego (np. Bielsk Podlaski, Sokółka, Choroszcz).

Na początku lat 80. WPEC otrzymał od miasta zrujnowaną i częściowo spaloną kamienicę przy ul. Warszawskiej 29 (obecnie siedziba PCK). Przedsiębiorstwo własnymi siłami wyremontowało obiekt. Po oddaniu go do użytku wprowadziła się tu Dyrekcja, Dział Techniczny i Dział Inwestycji. Pozostałe komórki organizacyjne WPEC, przeniosły się do biura przy ul. Warszawskiej, kiedy firma przejęła i wyremontował sąsiednią kamienicę przy ul. Warszawskiej 27.

Lata 80. MPEC mieści się w kamienicy przy ul. Warszawskiej 29. Trwa remont obecnej siedziby w budynku nr 29.

Rozwój sieci ciepłowniczej i uruchomienie Ciepłowni Zachód

Lata 70 i 80 było okresem szybkiej rozbudowy Białegostoku. Wówczas powstawały nowe wielkie osiedla mieszkaniowe, a wraz z nimi następowała potężna rozbudowa sieci ciepłowniczej miasta. Ogrzewanie trzeba było szybko doprowadzić do kolejnych powstających osiedli złożonych z bloków z wielkiej płyty: Piasta, Dziesięciny, Białostoczek, Traugutta, Wysoki Stoczek, Bacieczki, Słoneczny Stok, Zielone Wzgórza.

Bardzo ważną inwestycją w okresie istniena WPEC była budowa drugiego źródła ciepła dla Białegostoku - Ciepłowni Zachód na osiedlu Ścianka-Bazantarnia. Jej otwarcie nastąpiło w 1987 roku.

1992 r.: Powrót do nazwy MPEC

Po zmianach ustrojowych wzrosła rola samorządów lokalnych. Terenowe zakłady WPEC zostały skomunalizowane i przejęte przez poszczególne gminy. Centrala WPEC wraz z zakładami obsługującymi Białystok, została przekształcona w spółkę z o.o. należącą do Gminy Białystok, która jest właścicielem wszystkich udziałów, które składających się na kapitał zakładowy w wysokości 65.162.562,90 zł. Prawa właściciela są wykonywane przez oświadczenia Prezydenta Miasta Białegostoku.

20 lat rozwoju i modernizacji systemu

Z poczatkiem lat 90. rozpoczął się kolejny ważny okres w rozwoju firmy polegający nie tylko na rozbudowie sieci, ale także modernizacji istaniejącego systemu i wprowadzania nowych technologii.

Jednym z najważniejszych zadań była ochrona środowiska. W okresie ostatnich 13 lat było zmiejszenie wpływu działalności Ciepłowni Zachód na otoczenie. W 1998 r.  uruchomiona została tam Instalacja Odsiarczania Spalin, co przyczyniło sie do ogromnego ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza. Przez ten okres łączna emisja roczna zanieczyszczeń wytwarzanych przez Ciepłownię Zachód – nie licząc dwutlenku węgla - zmniejszyła się o ponad połowę. Wówczas wynosiła ona rocznie 843 tony. W 2009 roku -  406 ton.

Kwiecień 1998 r.: Pracownicy MPEC w dniu uruchomienia Instalacji Odsiarczania Spalin.

Komin Instalacji Odsiarczania Spalin

Emisja poszczególnych substancji została zredukowana o:
-  90 proc. dwutlenku siarki
- 13,7 proc. tlenku węgla
- 17,4 tlenku azotu
- spaliny oczyszczane są  z pyłów na poziomie powyżej 97 proc. 

Modernizacje systemu ciepłowniczego - sieci, ciepłowni i węzłów - pozwoliły też na bardzo znaczące oszczędności zużycia węgla, wody, energii elektrycznej oraz ograniczenie strat ciepła.

Efektywność Ciepłowni wzrosła z 77,5 proc. w 1998 r., do 85,8 proc. w 2009 r. Oznacza to, że do wytworzenia 1 GJ energii cieplnej wystarcza obecnie spalenie 50,9 kg węgla, kiedy w 1998 r. potrzebne było 56,3 kg węgla, co przy produkcji 110000 GJ daje oszczędność 5940 ton węgla rocznie, czyli ponad 100 wagonów kolejowych. 

Miejski system ciepłowniczy 

Obecnie miejski system ciepłowniczy obejmuje sieci cieplne, węzły odbiorcze oraz dwa duże źródła ciepła: Elektrociepłownię Białystok  i Ciepłownię Zachód.

Dwa źródła Ciepła Systemowego dla Białegostoku. Na pierwszym planie Elektrociepłownia Białystok. Po drugiej stronie miasta widać Ciepłownię Zachód MPEC.
 
W ramach systemu Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej jest właścicielem:
- Ciepłowni Zachód,
- 221 km wodnych sieci ciepłowniczych,
- 6,7 km sieci parowych,
- 1488 węzłów cieplnych.

Większość obiektów ogrzewanych z miejskiego systemu ciepłowniczego stanowią budynki mieszkalne. 

Osiedle Nowe Miasto, a za nim Ciepłownia Zachód MPEC

System ciepłowniczy oparty jest o nowoczesne technologie do nadzoru pracy sieci i węzłów, a także Ciepłowni Zachód. W ostatnich latach MPEC wdraża system telemetrii nadzorujący pracę węzłów cieplnych oraz system Ametistas, mający za zadanie alarmować Dyspozytorów Pogotowia Ciepłowniczego o poważnych awariach sieci.

Co roku prowadzone są modernizacje sieci oraz węzłów. W każdym sezonie całkowicie modernizaowanych jest kilkadziesiąt węzłów. Stare rurociagi układane przed laty w technologii kanałowej, wymieniane są na nowoczesne rury preizolowane.

Budowa magistrali ciepłowniczej na osiedlu Wygoda wykonanej w technologii rur preizolowanych

Zmodernizowany węzeł cieplny na osiedlu Leśna Dolina

W ocenie stanu i wskazaniu najsłabszych punktów sieci bardzo pomocne były badania termowizyjne przeprowadzone z samolotu w 2008 roku. Zaledwie kilka firm ciepłowniczych w Polsce przeprowadziła tak kompleksowe badanie systemu grzewczego.

Fragment lotniczego zdjęcia termowizyjnego centrum Białegostoku i sieci ciepłowniczej 

MPEC doskonali także metody zarządzania, czego potwierdzeniem było wdrożenie w 2006 roku Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z międzynarodową normą ISO 9001:2000, a następnie dostosowanie go do zgodności z normą ISO 9001:2009.
Znaczący wpływ MPEC na środowisko spowodował konieczność ustalenia procedur określających sposoby prowadzenia działalności w tym zakresie. W 2009 r. Spółka rozpoczęła wdrażanie Systemu Zarządzania Środowiskowego  zgodnego z międzynarodową normą ISO 14001:2004.

Obecnie firma posiada Zintegrowany System Zarządzania Jakością i Zarządzania Środowiskowego zgodny z normą PN-EN ISO 9001:2009 oraz z normą ISO 14001:2004.

W 2011 roku - w 40-lecie istnienia - MPEC zakończył wdrażanie Zintegrowanego Systemu Informatycznego, co przyczyni się do sprawniejszej działalnosci firmy i obsługi Klientów.

Przyszłość inwestycyjna

W 2011 roku MPEC rozpoczyna budowę bloku kogeneracyjnego w Ciepłowni Zachód. Będzie to kolejny krok w historii spółki. Pod koniec 2012 roku - kiedy planowane jest zakończenie inwestycji - MPEC będzie wytwórcą nie tylko energii cieplnej, ale także elektrycznej.

Wstępna koncepcja bloku kogeneracyjnego, który powstanie w Ciepłowni Zachód

To nie jedyna wielka inwestycja jaka czeka spółkę w najbliższych latach. Wieloletni Plan Rozwoju MPEC przewiduje kolejne działania mające na celu ograniczanie wielkości emisji  zanieczyszczeń do atmosfery i korzystanie z odnawialnych źródeł energii.
 
Na lata 2011-2017 zaplanowane zostały m.in. przedsięwzięcia takie jak:
- dalsza modernizacja sieci i węzłów cieplnych
- przystosowanie kotła do spalania biomasy w Ciepłowni Zachód
- dalsze modernizacje układu odpylania kotłów poprzez montaż elektrofiltrów lub filtrów tkaninowych
- budowa instalacji redukującej tlenki azotu
- budowa systemu monitorowania i ciągłego pomiaru emisji Ciepłowni Zachód.